Paranoja jest intensywnym uczuciem lęku, strachu, a także myśli często związanych z prześladowaniem, groźbą lub spiskiem. Paranoja może występować w przypadku wielu innych chorób psychicznych, jednak najczęściej występuje w zaburzeniach psychotycznych.
Myśli paranoiczne stają się urojeniami, gdy absurdalne myśli i przekonania stają się z czasem utrwalone i nic nie może przekonać tej osoby, że to, co myśli lub czuje, to tylko fantazje. Kiedy osoba chora ma paranoję lub urojenia (coś jej się wydaje), ale nie towarzyszą jej inne objawy, takie jak słyszenie lub widzenie rzeczy, których nie ma, to mogą to być zaburzenia urojeniowe.
Taka osoba z zaburzeniem urojeniowym może pracować i funkcjonować, jednak jej życie może być ograniczone w wyniku urojeń, jakie jej towarzyszą.
Zaburzenie urojeniowe to wymyślona sytuacja lub przekonanie o swojej racji, które chora osoba uważa za prawdziwe. Te przekonania najczęściej, z czasem będą się wydawać oderwane od rzeczywistości, dziwaczne i niemożliwe, aby były prawdą. Czasami jest ciężko rozpoznać takie zaburzenia, jednak po długim czasie widać, że taka osoba ma jakieś problemy. Można porównać do fantazji małego dziecka z tą różnicą, że u dzieci to jest normą i mija. Objawy muszą trwać miesiącami lub dłużej, aby u kogoś zdiagnozowano zaburzenie urojeniowe.
Czytaj o zaburzeniach osobowości
Paranoja i zaburzenia urojeniowe, jakie oznaki?
Objawy paranoi i zaburzeń urojeniowych obejmują intensywną i irracjonalną nieufność lub podejrzliwość do prawie wszystkich osób, które mogą powodować uczucie strachu, gniewu i zdrady. Charakterystycznymi objawami mogą być zachowania osób z objawami paranoi, takie jak: nieufność, nadmierna czujność, ciągłe poszukiwanie zagrożeń (np. sąsiad chce mi krzywdę zrobić, ktoś ciągle (mimo kilku zamków) okrada mnie, wchodzi do mieszkania, itp.). Dalsze objawy, które są charakterystyczne to: trudności z wybaczaniem, w rozmowie przyjmowanie postawy obronnej, a niekiedy wręcz agresywnej w odpowiedzi na wyimaginowaną krytykę, strach przed byciem oszukanym lub wykorzystanym, trudności z relaksem lub byciem kłótliwym. Reasumując, taka osoba musi w swoich wymysłach mieć tylko ona rację. Nie dopuszcza krytyki z żaden sposób.
Paranoja, jakie są przyczyny?
Psychologia jako nauka kształtowała się dopiero od 1879 roku (Wilhelm Wundt), a co za tym idzie, nie jest nauką, która zna odpowiedź na wszystkie pytania. Chociaż nie znamy dokładnej przyczyny paranoi, kombinacja wielu czynników może zakreślić w jakimś stopniu jej podłoże. Brane są pod uwagę takie czynniki, jak:
- Zaniedbania w wychowaniu dziecka.
- Poświęcanie zbyt mało czasu dziecku w procesie wychowawczym.
- Zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie.
- Zaniedbanie fizyczne w dzieciństwie.
- Wpływ chorób odzwierzęcych.
Urojenie co to jest i jak rozpoznać?
Urojenie to błędne przekonanie, co do którego osoba chora stanowczo twierdzi, że jest prawdziwe, mimo dowodów, że tak nie jest. Zwyczaje kulturowe i przekonania, które mogą wydawać się dziwne, ale są powszechnie akceptowane, nie są uważane za urojenia. Urojenia mogą lub nie muszą obejmować paranoi.
Urojenia wielkościowe i prześladowcze
Najczęściej występujące to urojenia wielkościowe lub urojenia prześladowcze.
Urojenia wielkości
to błędne przekonania o własnej wyższości lub tożsamości, które nie mają potwierdzenia w rzeczywistości. Ludzie doświadczający urojeń wielkości nie tylko mają wysokie poczucie własnej wartości, ale wierzą w swoją przesadną wielkość i znaczenie. Czasami mają przekonanie, że są np. celebrytą.
Urojenia prześladowcze
jak sama nazwa wskazuje to coś, co osobie chorej wydaje się (rodzaj paranoi), że inni chcą jej zaszkodzić, mimo innych faktów. Cały czas prześladują ją te myśli i w ten sposób „nakręca” się co powoduje dalsze absurdalne zachowania. Dla przykładu, wszyscy ją okradają (tak myśli), a co za tym idzie, własne mieszkanie zabezpiecza, w każdy możliwy sposób i nie wychodzi z niego, bo boi się, że pod nieobecność zostanie okradziona.
Paranoja i zaburzenia urojeniowe, jak leczyć?
Problemem w terapii paranoi jest podejrzliwość chorych na tę chorobę względem otoczenia, również samego lekarza, terapeuty, jak i najbliższych.
Osoby z paranoją zazwyczaj są, leczone są za pomocą kombinacji leków i terapii poznawczo-behawioralnej. Jednak podjęcie terapii jest bardzo ciężkie z uwagi na przekonanie chorego, że to inni są chorzy, a ona jest zdrowa. Po drugie osoba chora wszędzie doszukuje się podstępu co do swojej osoby. Niekiedy dochodzi do tego, że najbliższych oskarża o spiek i złe zamiary. Dlatego najważniejszym, aby podjąć leczenie paranoi i zaburzeń urojeniowych jest zbudowanie dobrej relacji opartej na zaufaniu między osobą chorą a rodziną i lekarzem, aby zmniejszyć strach i poprawić relacje społeczne. Osoby z paranoją lub zaburzeniami urojeniowymi mogą mieć początkowo problemy z procesem leczenia, ponieważ objawy często obejmują drażliwość, emocjonalną powściągliwość i możliwą wrogość względem otaczających osób. W związku z tym leczenie może przebiegać bardzo wolno, a zwłaszcza zaburzeń urojeniowych.
Niezależnie od tego, jak trudny i powolny jest proces leczenia, możliwe jest wyzdrowienie i ponowne nawiązanie normalnych relacji społecznych. Na początku leczenia wspomagające będą środki farmakologiczne, które wyciszą osobę chorą.
Do czego prowadzi nieleczona paranoja i urojenia?
Nieleczona paranoja z dużym prawdopodobieństwem doprowadzi osobę chorą do całkowitego odizolowania się od bliskich, a także od środowiska. Jeżeli jest, to osoba czynna zawodowo to będzie, izolować się od ludzi w tych środowiskach. Oprócz izolacji społecznej może taka choroba być powodem poważnych problemów w relacjach między ludźmi. Na przykład w przypadku wystąpienia paranoi czy urojeń może dojść do wymyślonych oskarżeń, podejrzeń w stosunku do innych osób ze środowiska w różnych obszarach. Jeśli nie będzie podjęte leczenie to osoba dotknięta tą przypadłością może stwarzać sobie lub innym problemy we wzajemnych relacjach.