Osobowość każdego człowieka to: sposób myślenia, odczuwania, relacji z innymi ludźmi i naszego zachowania. To, co zdobędziemy w młodym wieku, jaką osobowość, taką zazwyczaj będziemy mieli przez całe życie. Osobowość zasadniczo nie zmienia się w znaczący sposób w ciągu życia.
Zaburzenia osobowości, czym są?
Zaburzeniami osobowości możemy określić grupę zaburzeń psychicznych. Charakteryzuje się długotrwałymi wzorcami określonych zachowań, sposobem myślenia, które są inne od tego co powszechnie przyjęte w naszej kulturze. Zachowanie i myślenie/ myśli takiej osoby (chorej), można określić, jako niezdrowe, odmienne. Takie odmienne zachowania, ogólnie mówiąc, mogą być przyczyną poważnych problemów w otoczeniu bliskim, jak i dalszych relacjach (praca, szkoła, środowisko, etc.). W konsekwencji będą powodować problemy w codziennym życiu, a także utrudniać życie w pokonaniu przeciwności.
Rodzaje zaburzeń osobowości
Opisane zostało 10 typów zaburzeń osobowości podzielonych w trzech kategoriach. Typy w każdej kategorii mają pewne podobne objawy i cechy. Kategorie i typy to:
Zaburzenia osobowości kategoria A obejmują nietypowe, dziwne myśli i zachowania, takie jak:
- Schizoidalne zaburzenie osobowości, w którym osoba chora woli być sama i nie jest zainteresowana nawiązywaniem relacji z innymi.
- Schizotypowe zaburzenie osobowości, w którym osoba ma nietypowe myśli i sposoby zachowania i mówienia. Czuje się niekomfortowo w bliskich relacjach z innymi ludźmi.
- Zaburzenie osobowości paranoicznej, w którym osoba cierpi na paranoję (skrajny strach i nieufność wobec innych). Może myśleć, że ktoś próbuje jej zaszkodzić.
Zaburzenia osobowości kategorii B obejmują dramatyczne i emocjonalne myśli i zachowania, które mogą się zmieniać, takie jak:
- Zaburzenie osobowości antyspołecznej, osoba cierpiąca na tę przypadłość potrafi długotrwale manipulować innymi osobami, wykorzystywać, a nawet naruszać prawa innych.
- Zaburzenie osobowości typu borderline, (niestabilność emocjonalna), w którym osoba ma duże problemy z panowaniem nad swoimi emocjami. Takie osoby są impulsywne, niepewne, jak postrzegają siebie. Często jest to powodem problemów w związkach rodzinnych i społecznych.
- Histrioniczne zaburzenie osobowości, w którym osoba jest dramatyczna, odczuwa silne emocje i ciągle pragnie uwagi innych, zachowuje się teatralnie, lubi robić wokół siebie przedstawienie tzw. show.
- Narcystyczne zaburzenie osobowości, w którym osoba nie ma w ogóle empatii i ciągle chce być podziwiana przez innych. Uważa się za lepszą od innych i oczekuje specjalnego traktowania.
Zaburzenia osobowości kategorii C to osoby, które wszystkiego obawiają się i mają lękliwe myśli i zachowania, takie jak:
- Zaburzenie osobowości unikającej, takie osoby bywają bardzo nieśmiałe, pełne niskiej samooceny. Unikają także kontaktów społecznych, ponieważ boją się odrzucenia.
- Zaburzenie osobowości zależnej, tego typu osoby lubią żyć pod ciągłą opieką innych. Mają przekonanie, że same nie dadzą sobie rady żyć i inni muszą się nimi opiekować. Taka osoba jest w stanie być źle traktowana, aby tylko nie utracić związku.
- Zaburzenie osobowości obsesyjno-kompulsywnej, w którym osoba potrzebuje kontroli i porządku. Są perfekcjonistami i mogą być uciążliwi dla innych.
Przykłady objawów:
- Natrętna niepewność – ciągłe myślenie np.ręce zostały właściwie i skutecznie umyte, czy obiad dobrze przygotowany, etc.
- Ruminacje – ciągłe, bezużyteczne, pseudofilozoficzne i trudne do przerwania „analizowanie” jednego tematu, gdzie nie sposób dojść do konstruktywnych wniosków.
- Impulsy natrętne – nasilające się myśli o tym, aby krzyczeć w miejscu publicznym, zrobić rzecz kompromitującą lub też zachować się agresywnie wobec bliskich osób (innych).
- Natrętne, niechciane myśli o bluźnierczym czy obscenicznym, wulgarnym charakterze (np. kościół, modlitwa, spotkanie z bliskimi itp.).
- Powyższym zachowaniom mogą towarzyszyć niekiedy inne dodatkowe objawy, takie jak: objawy zaburzeń lękowych, depresja, obniżenie nastroju, bezradność, tiki, którym trudno się oprzeć (mruganie oczami, ruszanie jakąś częścią ciała, itp.), nadmierny lęk przed brudem, zarazkami.
Jakie są przyczyną zaburzeń osobowości?
Zaburzenia osobowości zwykle zaczynają się w młodym wieku. Najczęściej objawy można zauważyć w okresie nastoletnim lub we wczesnym okresie młodości (ok. 20-30 lat). Przyczyna do końca nie jest poznana, ale niepożądane doświadczenia z dzieciństwa, takie jak problemy rodzinne i traumy, odgrywają znaczącą rolę w takich problemach psychicznych.
Jakie są objawy zaburzeń osobowości?
Objawy każdego zaburzenia osobowości są różne, jak opisane powyżej, jednak nie jest to pełna lista objawów. Każde zaburzenie jest związane się z problemami i niepewnością co do tego, jak osoby takie postrzegają siebie. Zaburzenia osobowości są często poważnym powodem trudnych relacji z bliskimi i społeczeństwem. Osoby z zaburzeniami osobowości mają często trudności ze zrozumieniem, że taki problem ich może dotyczyć. Dla nich ich myśli i zachowanie jest jak najbardziej normalne, a to druga strona ma problemy. Dlatego same nie szukają pomocy, gdy jej potrzebują. Albo, jeśli szukają pomocy, może to być spowodowane innym problemem. Szukają najczęściej sami pomocy z powodu innych dolegliwości, takich jak problemy w związkach, pracy, etc.
Jak zdiagnozować zaburzenia osobowości?
Lekarz psychiatra, psycholog może zdiagnozować zaburzenia osobowości. Ci specjaliści mają najwięcej doświadczenia w postawieniu prawidłowej diagnozy. Aby postawić diagnozę, lekarz, czy psycholog na podstawie rozmowy z osobą chorą weźmie pod uwagę objawy i doświadczenia rodziny danej osoby. Może być również przeprowadzone dokładne badanie lekarskie, aby pomóc wykluczyć inne możliwe przyczyny objawów.
Jak leczy się zaburzenia osobowości?
Terapia rozmową, znana również jako psychoterapia, jest głównym sposobem leczenia zaburzeń osobowości. Leki mogą być pomocne przy złagodzeniu ciężkich objawów, takie jak lęk lub wahania nastroju.